Bổ sung cho radar

Cho tới nay, radar vẫn là loại cảm biến chủ yếu dùng trên tàu chiến. Tuy nhiên, hiện đang có xu hướng dựa nhiều hơn vào các cảm biến thụ động, quang học do chúng không chịu tác động của các phương thức chế áp điện tử. Các thiết bị cảm biến hồng ngoại tầm xa ngày càng gọn nhẹ, rẻ và đáng tin cậy hơn. Chúng có thể bổ sung, thậm chí thay thế các radar cảnh báo tầm trung, và có thể thực hiện nhiều chức năng khác nhau.

Một ví dụ tiêu biểu là hệ thống SASS mà hải quân Ý đang bắt đầu trang bị cho các chiến hạm của mình. SASS có thể được dùng cho nhiều mục đích khác nhau: định hướng, phát hiện và theo dõi các mục tiêu trên biển và trên không tầm xa, phát hiện và phòng thủ tên lửa diệt hạm, và an ninh, bảo vệ tàu trước các cuộc tấn công khủng bố bằng thuyền nhỏ tương tự như vụ tàu USS Cole. Hệ thống cũng có thể phát hiện các mục tiêu trên bộ. 

SASS chính thức được sử dụng trên tàu sân bay Cavour từ 2008, và sẽ được sử dụng trên loại tàu khu trục lớp FREMM mới của liên doanh Ý-Pháp. SASS là một hệ thống gọn nhẹ, gồm 3 thành phần chính. Bộ cảm biến và năng lượng nặng 140kg, bộ điều khiển nặng 160kg và buồng điều khiển 230kg. Hệ thống thu nhận dữ liệu đồng thời từ  2 cảm biến hồng ngoại hoạt động ở 2 bước sóng khác nhau, từ 3-5 micromet và 8-12 micromet. Việc dùng 2 cảm biến khác nhau cho phép tăng độ tin cậy (vẫn có thể hoạt động khi 1 cảm biến hỏng) và giảm ảnh hưởng của thời tiết lên hiệu quả của thiết bị, vì mỗi loại thời tiết có ảnh hưởng khác nhau lên những bước sóng khác nhau.

Hệ thống có thể quét 360 độ theo phương ngang và từ -20 đến 35 độ theo phương thẳng đứng. SASS sử dụng một hệ thống ổn định 5 trục, cho phép giữ ổn định trong mọi điều kiện biển động. Dữ liệu được xử lý tự động, tìm kiếm, phát hiện và định dạng mục tiêu dựa vào các thông tin lưu trữ trong cơ sở dữ liệu và phân tích chuyển động của mục tiêu. SASS có thể theo dõi 100 mục tiêu cùng lúc.

Cuộc chiến (không còn) bí mật

Hôm 3/2 vừa qua, 3 lính Mỹ thiệt mạng do một quả bom tự tạo của Taliban tại Pakistan. Vụ việc là một sự khẳng định về sự hiện diện sâu rộng của quân đội Mỹ tại Pakistan, điều mà chính phủ cả 2 nước đều ra sức phủ nhận trong quá khứ.

Cho tới gần đây, sự hiện diện của Mỹ tại Pakistan chủ yếu được biết đến chỉ gồm các máy bay không người lái tấn công vào các thủ lĩnh Taliban và Al Qaeda, mà quy mô ngày càng lớn. Ví dụ như cuộc tấn công mới nhất sử dụng đến 17 tên lửa, tiêu diệt 29 mục tiêu. Cuộc tấn công cũng được xem như là sự trả đũa của CIA sau khi 7 đặc vụ của họ bị thiệt mạng do một kẻ đánh bom liều chết vốn là 1 điệp viên 3 mang.

Tuy nhiên sau vụ tấn công gây thương vong trên, người ta được tiết lộ rằng quân đội Mỹ có khoảng 200 lính trên bộ tại Pakistan. Và kể từ sau 11/9, đã có 12 người thiệt mạng. Những người này thường được đề cập đến như là lực lượng đặc biệt hoặc lính 'dân vận'.

3 người thiệt mạng trong cuộc tấn công kể trên gồm một thượng sĩ tâm lý chiến, 1 trung sĩ công binh và 1 trung sĩ thông tin. Lực lượng Mỹ khi đó đang tham dự một buổi lễ khánh thành 1 trường nữ sinh vừa được sửa chữa lại với sự hỗ trợ của Mỹ. Quả bom phát nổ còn làm 131 người khác bị thương, đa số là các học sinh của ngôi trường.

Máy bay đi trên xe tải

Gần đây, quan hệ giữa Mỹ và TQ trở nên xấu đi nhiều sau khi Mỹ đồng ý bán cho Đài loan một số lượng lớn các loại vũ khí khác nhau. Trong số đó có 12 máy bay tuần tra, trinh sát hàng hải tầm xa P-3. Tuy nhiên vấn đề là loại máy bay này đã từ lâu không còn được sản xuất nữa. Do đó, người ta phải tận dụng 12 máy bay cũ đang được cất giữ và đại tu lại. Đây là những máy bay đã được đưa ra khỏi biên chế trước kia, khi đó chúng sẽ được đưa đến các khu lưu giữ phòng trường hợp khi có chiến tranh nổ ra thì có thể đem ra tái sử dụng. Sau một thời gian nhất định thì chúng sẽ được tháo dỡ.

Số P-3 này đang đậu tại một khu vực lưu giữ như vậy của hải quân Mỹ ở bang Arizona. Còn nhà máy nơi chúng sẽ được đại tu cách đó 2000 dặm, tại bang Nam Carolina. Những máy bay này đã quá cũ để đủ tiêu chuẩn bay được. Do đó người ta quyết định tách rời chúng ra từng phần và chở đi bằng 9 chiếc xe tải cỡ lớn.

Sắp tới, P-3 sẽ dần được thay thế bởi P-8.

Vấn đề che giấu động cơ của T-50

Trở lại với  T-50. Dưới đây là một số những phỏng đoán về vị trí và kích thước của các khoang vũ khí kín. Vũ khí treo dưới cánh là một nguồn phản xạ radar lớn cần phải được loại trừ, do đó các máy bay tàng hình đều cần có các khoang chứa vũ khí kín đặt bên trong thân máy bay. Xin lưu ý lần nữa là các con số và hình ảnh này đều là phỏng đoán và không phải là thông tin chính thức.

Theo đó, T-50 có 2 khoang vũ khí chính nằm giữa 2 khoang động cơ, có thể chứa khoảng 4 tên lửa không đối không tầm xa, và 2 khoang vũ khí phụ nằm ở 2 chi tiết dạng hình nêm ở rìa phần mở rộng của gốc cánh dùng cho các tên lửa tầm gần. 

So sánh với F-22, một điều đáng chú ý là cửa khoang vũ khí của T-50 không có dạng răng cưa, có thể sẽ làm tăng diện tích phản xạ radar đáng kể khi mở cửa khoang.

Một vấn đề lớn khi xét đến khả năng tàng hình của máy bay là khả năng 'giấu' đi bề mặt động cơ phản lực. Một trong những nguồn gốc chính của việc các máy bay thuộc thế hệ thứ 4 có diện tích phản xạ radar lên đến 2 con số (như F-15, Su-27) là do các động cơ nằm trực diện với các cửa hút gió lớn. Để ngăn chặn sóng radar phản xạ vào bề mặt kim loại của động cơ, có 2 phương pháp chính là dùng một bộ chặn radar đặt ở cửa hút gió, hoặc thiết kế ống dẫn không khí (từ cửa hút gió tới động cơ) dạng cong sao cho từ cửa hút gió không thể nhìn thấy động cơ. Hoặc có thể kết hợp cả 2 cách trên. 

SR-71, F-117A, X-32 (mẫu đã cạnh tranh và thất bại trước mẫu X-35 mà sau này thành F-35), F-18E/F Super Hornet tiêu biểu cho việc sử dụng bộ chặn radar đặt ở cửa hút gió. Bộ chặn của F-117A gồm một tấm che dạng lưới bao phủ toàn bộ bề mặt của cửa hút gió. Khi được kết hợp với các bề mặt phẳng của thân máy bay, sẽ tạo thành một bề mặt dẫn điện đồng nhất cho phép sóng radar 'chảy' quanh bề mặt máy bay và thoát ra phía sau. Thiết bị chặn của X-32 được thiết kế thành 1 phần của bề mặt động cơ, còn của F-18E/F là một bộ phận tách rời đặt trước động cơ, và có kết hợp với ống dẫn khí hơi cong. 

Nhược điểm của việc dùng bộ chặn là nó ảnh hưởng đến dòng không khí vào động cơ và do đó làm giảm hiệu năng của động cơ. Nó cũng tốn kém trong việc chế tạo, bảo trì. Và nếu vì một lí do nào đó như va chạm với chim chóc, đất đá trong quá trình cất hạ cánh, và thiết bị hư hỏng, cũng có thể làm giảm đáng kể tính năng tàng hình. Ngoài ra, nó cũng chỉ được dùng khi không thể che giấu toàn bộ động cơ. 

Cách triệt để hơn là thiết kế ống dẫn không khí dạng cong sao cho toàn bộ động cơ được che kín từ bên ngoài. Ví dụ tiêu biểu nhất là F-22. Khi nhìn vào hình chụp phần bụng máy bay, ta có thể thấy động cơ và cửa hút gió dường như thẳng hàng với nhau.

Tuy nhiên khi nhìn kỹ vào bên trong cửa hút gió, có thể thấy rõ ống dẫn khí cong hẳn vào phía trong (đồng thời nó cũng nhường chỗ cho khoang vũ khí phụ mà ta cũng có thể thấy rõ trong hình). Sau đó ống dẫn khí sẽ cong lại ra ngoài và nối vào động cơ. 

Hình dạng của ống dẫn khí trong F-22 sẽ tương tự như hình sau

F-22 có thể áp dụng cách này là do, như đã trình bày ở bài trước, nó có một thiết kế hoàn toàn hợp nhất giữa thân, cánh, phần diện tích mở rộng…do đó có đủ không gian bên trong để gắn ống dẫn cong (theo chiều ngang). Một ví dụ khác là YF-23, như trong hình dưới (so sánh với T-50 phía trên). YF-23 giấu động cơ theo chiều dọc (Typhoon cũng áp dụng cách này). Có thể thấy rõ trong khi cửa hút gió nằm dưới cách thì toàn bộ động cơ nằm phía bên trên.

Bản thân T-50 do vẫn dựa vào thiết kế của Su-27, với 2 khoang động cơ tách biệt và gắn dướ cánh thay vì hợp nhất với thân, do đó không có đủ không gian để thực hiện việc giấu theo chiều ngang như F-22. Động cơ của nó cũng không đặt đủ cao (ít nhất 1 nửa nằm bên dưới cánh cùng với cửa hút gió) để che theo chiều dọc. Có lẽ vẫn còn 1 phần diện tích bề mặt động cơ sẽ đối diện với cửa hút gió. Khi đó Sukhoi sẽ phải sử dụng bộ chặn sóng radar. 

2013

Đó là mốc mà thủ tướng Nga Putin đặt ra để Sukhoi bắt đầu bàn giao PAK-FA cho không quân Nga, tức là chỉ hơn 3 năm nữa. Tuy nhiên không phải ai cũng chia sẻ sự lạc quan này. Khi mà chỉ riêng việc phát triển loại động cơ mới cho nó có thể cần thêm từ 7-8 năm nữa, theo một số nguồn tin từ Nga. Loại động cơ này phải có khả năng cung cấp tốc độ hành trình siêu âm. Hiện nay chỉ duy nhất F-22 là có khả năng duy trì liên tục tốc độ từ Mach 1.5 - 1.8 với tải trọng tiêu chuẩn mà không cần sử dụng tầng đốt hậu. Từ trước tới nay các máy bay đều phải sử dụng đốt hậu để vượt qua bức tường âm thanh, nghĩa là luồng phản lực sẽ được trộn với nhiên liệu và đốt thêm 1 lần nữa. Máy bay chỉ có thể duy trì chế độ này trong một thời gian ngắn. Ngoài ra nó cũng rất hao tốn nhiên liệu và khiến máy bay dễ bị phát hiện bởi các cảm biến nhiệt. Typhoon (hay Eurofighter) được coi là chiến đấu cơ có tốc độ hành trình siêu âm gần với F-22 nhất, nhưng nó cũng cần phải kích hoạt tầng đốt hậu một thời gian ngắn để 'tạo đà' khi máy bay đang trong tốc độ cận âm. Một số loại khác, như Su-35 hay các phiên bản F-16 thuộc lô cải tiến 60 cũng có thể duy trì tốc độ siêu âm không cần đốt hậu, nhưng chúng không được coi như là có khả năng hành trình siêu âm thực sự. Vì tốc độ chỉ khoảng Mach 1.1 - 1.2 và chỉ đạt được trong điều kiện không mang vũ khí. 

Tuy nhiên động cơ chỉ là 1 phần trong một danh sách dài những phần việc khác mà người Nga phải hoàn thành. Một số trong đó bao gồm: vật liệu hấp thụ radar, radar quét điện tử chủ động (AESA) có khả năng tránh bị dò tìm (bằng cách dùng chùm tia siêu hẹp có thể thay đổi góc quét nhanh và thay đổi tần số liên tục vài nghìn lần/ giây). Một hệ thống tác chiến điện tử tích hợp hoàn toàn, kết hợp cả khả năng phòng thủ và tấn công. Công nghệ cảm biến hợp nhất, mà trong đó dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau (radar, cảm biến nhiệt, hình ảnh và cả nguồn bên ngoài) được xử lý mà đưa ra thông tin cho phi công như thể từ 1 nguồn duy nhất. Và cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng là khả năng biến thiết kế trên giấy thành một sản phẩm hoàn thiện với những đặc tính đúng như mong đợi. Điều này tùy thuộc vào trình độ công nghệ chế tạo, tích hợp, quản lý chất lượng…

Và Sukhoi sẽ phải làm điều này trong hoàn cảnh PAK-FA về thực tế không phải là chương trình được ưu tiên nhiều nhất của Nga hiện nay. Nó rất quan trọng trong vai trò PR, nhằm thuyết phục với thế giới về khả năng của Nga trong việc phát triển các loại vũ khí công nghệ cao. Tuy nhiên, về thực chất, Nga còn có nhiều ưu tiên khác cao hơn. Bao gồm: duy trì khả năng răn đe hạt nhân, mà cốt lõi là bộ đôi dự án Bulava và tàu ngầm lớp Borei. Lực lượng hải quân Nga kể từ sau chiến tranh lạnh đến giờ chưa hạ thủy được một tàu chiến nào có tải trọng từ 4000 tấn trở lên. Lục quân Nga cũng đang trải qua một cuộc cải tổ cực kỳ sâu rộng, có tầm ảnh hưởng lớn đến mức nó đã trở thành một cuộc chiến chính trị giữa những người ủng hộ và phản đối cải cách (KTCNQS sẽ có một bài tổng hợp về cuộc cải tổ này). Chỉ vài ngày trước chuyến bay thử của T-50, phe phản đối, dẫn đầu bởi Mikhail Babich, phó chủ tịch ủy ban quốc phòng hạ viện Nga, đã mở cuộc tổng công kích nhắm vào tướng Makarov, tổng tham mưu trưởng và gián tiếp nhắm vào bộ trưởng BQP Serdiukov, những người ủng hộ cải cách. Các lực lượng tinh nhuệ chống khủng bố và các phần tử ly khai cũng là một ưu tiên cao của quân đội Nga hiện nay. Ngay đối với không quân, cũng còn nhiều ưu tiên khác tuy không 'hoành tráng' như dự án PAK-FA nhưng lại thiết thực hơn trong việc hỗ trợ các chiến dịch quân sự trên bộ mà Nga nhiều khả năng sẽ tham gia trong hiện tại và tương lai. Những điều này được thể hiện rất rõ trong cuộc chiến với Gruzia gần đây. Đó là thiếu về vũ khí chính xác, thiếu UAV, khả năng tác chiến điện tử, chống radar và tên lửa phòng không…

Ngay cả dự án Su-35, được coi là nhằm lấp khoảng trống do sự chậm trễ của thế hệ chiến đấu cơ thế 5 của Nga, vào thời điểm này vẫn chưa hoàn tất. Do đó, có thể nói mốc 2013 là có phần hơi lạc quan.